Ondanks dat veel bekende en oudere theorieën soms niet direct toepasbaar zijn binnen het veld van User Experience Design is het toch interessant te zien wat het hier aan kan bijdragen.
De eerste in een serie is de Gestalt Theorie. Geïntroduceerd door Christian von Ehrenfels en bekend geworden door Wertheimer. Deze theorie, die met name bekend is geworden om zijn visies op onze visuele perceptie, geeft waardevolle inzichten bij het ontwerpen van overzichtelijke ‘interfaces’ in zowel de fysieke als de online ruimte.
Gestalt (Duits voor geheel, gedaante, voorkomen) gaat ervan uit dat onze waarneming niet een eenvoudige opstelsom is van wat wij zien. Maar dat deze informatie onder andere wordt gefilterd door persoonlijke en culturele ervaringen en gewoontes. Daarnaast zijn onze hersenen erop ingericht om een optimaal en meest eenvoudige vorm te creëren van hetgeen wat wij waarnemen.
Een onderdeel van de Gestalt Theorie die voor ontwerpers interessant is, is de wet van Prägnanz. Deze wet zegt dat wij geneigd zijn om onze waarnemingen te ordenen zodat het consistent, gestructureerd, symetrisch en eenvoudig is.
De wetten van Prägnanz
Hieronder volgt een overzicht van de wetten van Prägnanz. Deze wetten kunnen uiteraard twee kanten op werken. Zo kan de wet van overeenkomst ook gebruikt worden om elementen juist van elkaar te onderscheiden.
Wet van ‘Similarity’
Wanneer de vorm die wij bekijken complex wordt willen onze hersenen deze vorm vereenvoudigen. Een methode om dit te doen is om onze waarneming te groeperen op basis van overeenkomstigheid in grootte, kleur en vorm. In de praktijk zie je dit goed terug bij een afstandbediening. Hier zijn knoppen met een overeenkomstige functionaliteit gegroepeerd doordat zij dezelfde vorm hebben.
Door informatie in een zelfde vorm weer te geven kunnen we informatie groeperen.
Op basis van vorm wordt functionaliteit gegroepeerd. Hierdoor is het ondanks beperkte kleurgebruik snel duidelijk welke knoppen bij elkaar horen.
Wet van ‘Proximity’
Een andere mechanisme van groeperen is op basis van nabijheid. Elementen die dicht bij elkaar liggen worden als groep beschouwd.
Wet van ‘Closure’
Wat deze wet aangeeft is dat wij in onze waarneming een vorm aanvullen op basis van onze ervaringen. Hierdoor zijn kleine visuele hints al voldoende om een vorm te suggereren. Deze principe wordt gebruikt in onder andere het ontwerp van iconen, logo’s en fotografie.
Je leest hier IBM omdat je hersenen de witte lijnen invullen
Binnen de fotografie wordt Closure vaak gebruikt om foto’s aantrekkelijker en spannender te maken. Door elementen weg te laten wordt het aan de verbeelding van de gebruiker overgelaten.
Je hoeft niet de snoepautomaat in zijn geheel te zien. Op basis van eerdere ervaringen kunnen we de vorm aanvullen.
Wet van ‘Continuance’
Deze wet beschrijft een mechanisme om de waarneming van een gebruiker te sturen. De Gestalt psychologen gebruikte hierbij een experiment waarbij 2 lichtpunten die iets van elkaar verwijderd waren vlak achter elkaar oplichten. Wanneer wij dit aanschouwen zijn wij geneigd hierin een beweging te zien. Ook op andere manieren kan de gebruiker worden gestuurd in zijn waarneming. Als iemand naar boven kijkt en wijst zijn wij geneigd om ook daadwerkelijk naar boven te kijken of wanneer op een website een pijl naar recht wijst ben je geneigd om direct rechts van de pijl te kijken.
De pijl op Ditzo.nl wijst weg van de button. Waardoor je aandacht van de knop wordt weggetrokken.
Wet van ‘Simplicity’
Onze hersenen zijn er niet op gericht om complexe vormen waar te nemen. De hersenen bedenken altijd de meest eenvoudige oplossingen op basis van ervaringen. Onderstaand voorbeeld illustreert dit principe.
Als je de linker vorm ziet zou je denken dat het twee cirkels zijn waarbij de zwarte cirkel de groene cirkel overlapt. Terwijl de groene cirkel in werkelijkheid misschien kan bestaan uit een complexere vorm.
Wanneer onze hersenen geen aanknopingspunten hebben om de waarneming te groeperen en te vereenvoudigen ervaren wij hetgeen wat wij zien als chaotisch. Kortom de gebruiker klikt de website weg of laat het apparaat liggen. De wetten van Gestalt geeft voor een ontwerper enkele aanknopingspunten bij het ontwerpen van gebruikersvriendelijke website. En biedt anderen een houvast om een website te beoordelen en te begrijpen.
Gestalt in de praktijk
Telegraaf.nl
De website van de Telegraaf biedt ons visueel weinig houvast om het beeld te groeperen en/of te vereenvoudigen. Er worden teveel verschillende vormen gebruikt en de content staat te dicht op elkaar waardoor we het beeld niet kunnen groeperen. Tevens is de content niet uitgelijnd waardoor onze waarneming niet wordt gestuurd. De gebruiker zal deze website ervaren als druk en onoverzichtelijk.
Funda.nl
Funda laat veel ruimte tussen de diverse elementen op het scherm waardoor we het goed kunnen groeperen. De elementen uit de hoofdnavigatie hebben een gelijke vorm waardoor we deze goed kunnen onderscheiden van de subnavigatie die hier direct onder wordt getoond. De achtergrond kleuren en randen om de elementen helpen ons bij het structureren van de informatie.
Concertagenda.nl
Dit is het agendaoverzicht van concertagenda.nl. Omdat de ‘buttons’ voor de tickets en de koppen van het agendaitem dezelfde kleur hebben zou de gebruiker dit als een groep van dezelfde niveau kunnen ervaren. Door de knop naar de tickets een andere kleur te geven is het voor de gebruiker eenvoudiger om een onderscheid aan te brengen en het beeld te ordenen.
Nog meer over Gestalt
Wil je nog meer weten en lezen over Gestalt en hoe je dit kan toepassen om de User Experience te optimaliseren dan volgen hieronder enkele links.
- Slideshare presentatie over Gestalt en Design – Henk Wijnhold
- Gestalt beschreven door Jim Saw
- Definitie van Getalt op Wikipedia
- Gestalt en webdesign – Usability web
In de volgende post zal ik de Theorie van David Kolb toelichten. Deze geeft ons belangrijke inzichten in verschillende leerstijlen van gebruikers.
